Ամառային արշավներ Վրաստանում՝ արահետներ, երթուղիներ և սեզոն

Վրաստանում ամառային արշավի համար մեծ նախապատրաստություն պետք չէ։ Կարելի է կես օրում բարձրանալ Ստեփանծմինդայի վերևում կանգնած եկեղեցի կամ չորս օր Սվանեթիով գյուղից գյուղ քայլել։ Արահետների մեծ մասն անցնում են առանց ալպինիստական հանդերձանքի, իսկ գիշերում են ընտանեկան հյուրատներում, որտեղ տանտերերն ընթրիք և նախաճաշ են պատրաստում։

Արշավականներն ամենից հաճախ ընտրում են Ղազբեգին, Սվանեթին, Թուշեթին, Լագոդեխին և Բորժոմին։ Շատ արահետներ սկսվում են հենց գյուղից, ուր կարելի է հասնել միկրոավտոբուսով (մարշրուտկա), իսկ ամենահեռավոր գյուղերը հասնում են միայն 4x4 մեքենաները։

Արշավների սեզոնը Վրաստանում

Բարձր լեռներում հիմնական սեզոնը տևում է հունիսից սեպտեմբեր։ 3000 մ-ից բարձր լեռնանցքներում ձյունը հաճախ մնում է մինչև հուլիս, ուստի ամենաբարձր երթուղիները, օրինակ՝ Չաուխիի և Ացունտայի լեռնանցքներով անցումները, բացվում են հունիսի վերջին կամ հուլիսին։

Լագոդեխիի և Բորժոմիի անտառային արահետներով կարելի է քայլել մոտավորապես ապրիլից նոյեմբեր։ Ամռանը Վրաստանի լեռներում կլիման մեղմ է։ Հուլիսին Ստեփանծմինդայում ցերեկը մոտ 20 °C է, գիշերը՝ մոտ 8 °C, այնպես որ տաք բաճկոնը նույնիսկ օգոստոսին է պետք գալիս։

Մեստիա-Ուշգուլի արշավի լավագույն ժամանակը սեպտեմբերի կեսն է համարվում։ Պատճառը հեշտ է հասկանալ, եթե համեմատեք Վրաստանի եղանակն ըստ ամիսների։ Օգոստոսին այս արահետով օրական անցնում է մինչև 150 արշավական, իսկ սեպտեմբերին մարդիկ քչանում են, և եղանակը սովորաբար կայուն է լինում։

Հոկտեմբերին էլ կարելի է արշավի գնալ, բայց երթուղիներն արդեն ավելի քիչ են։ Մեստիա-Ուշգուլի արահետն անցանելի է մինչև ամսվա վերջը, իսկ Լագոդեխիի և Բորժոմիի անտառները ոսկեգույն են դառնում։ Հոկտեմբերի երկրորդ կեսից բարձր լեռներում առատ ձյուն է գալիս, և լեռնանցքները փակվում են։

Աբանոյի լեռնանցքով Թուշեթի տանող ճանապարհը 4x4 մեքենաների համար սովորաբար բացվում է հունիսին։ 2026 թվականին այն բացվեց հունիսի 20-ին, իսկ 2025-ին արդեն մայիսի 25-ին բաց էր։ Աշնանը ճանապարհը ձյան պատճառով փակվում է։

2026 թվականին ճանապարհն առաջին անգամ փակեցին հոկտեմբերի 4-ին, բայց չորս օր անց 4x4 մեքենաներին նորից թույլ տվեցին անցնել։ Ճանապարհ ընկնելուց առաջ ստուգեք Վրաստանի լեռնային ճանապարհների ներկա վիճակը։ Այնտեղ թարմ տվյալներ կան նաև Թուշեթիի և Շատիլիի ճանապարհների մասին։

Երթուղիներ՝ կես օրվա զբոսանքից մինչև մեկշաբաթյա արշավ

Բազմօրյա արշավների համար աղյուսակում նշված է երթուղու ամբողջ երկարությունը, իսկ մեկօրյա արշավների համար՝ գնալ-գալու տարածությունը։

Ղազբեգի՝ Գերգեթի, Տրուսո և Ջուտա

Ամենահեշտը Ստեփանծմինդայից (Ղազբեգի) սկսելն է, որը գտնվում է 1740 մ բարձրության վրա։ Թբիլիսիից մարշրուտկան այստեղ հասնում է 3-3,5 ժամում։ Մինչև Գերգեթիի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին վերելքը կարճ է՝ մոտ 500 մ, և այն հաղթահարում են նույնիսկ երեխաները։

Կազբեկ լեռան տակ գտնվող Գերգեթիի սառցադաշտի երթուղին անցնում է նույն եկեղեցու մոտով և հատում Սաբերցեի լեռնանցքը՝ 2900 մ բարձրության վրա։ Վերելքը մոտ 1550 մ է, ուստի արշավականները ճանապարհ են ընկնում վաղ առավոտյան։ Բուն սառցադաշտով մինչև օդերևութաբանական կայան անցնում են միայն փորձառու մարդիկ, այն էլ ցանկալի է գիդի ուղեկցությամբ։

Տրուսոյի հովիտը հարմար է նրանց, ովքեր կտրուկ վերելքներ չեն սիրում։ Քվեմո Օկրոկանա գյուղից մինչև Զակագորի ամրոց գետի երկայնքով ձգվում է գրունտային ճանապարհ, որն անցնում է հանքային աղբյուրների, տրավերտինային դարավանդների և փիրուզագույն Աբանոյի լճի մոտով։

Ամրոցի մոտ սահմանային կետ կա, և առանց թույլտվության ոչ ոք այնտեղից այն կողմ չի անցնում։ Ստեփանծմինդայից տաքսին ձեզ հասցնում է հովտի սկիզբ և սպասում, իսկ ամբողջ մեքենայի համար սովորաբար վճարում են 80-100 լարի։

Ջուտա գյուղը գտնվում է 2200 մ բարձրության վրա՝ Չաուխիի լեռնազանգվածի ստորոտին, որին վրացական Դոլոմիտներ են ասում։ Գյուղ տանող ճանապարհի վերջին 2,6 կմ-ը փակ է մեքենաների համար, ուստի արգելապատնեշից մոտ 40 րոպե ոտքով եք գնում։ Ստեփանծմինդայից Ջուտա տաքսին մեկ ուղղությամբ արժե 60 լարիից։

Լավ մարզավիճակ ունեցողները շարունակում են Չաուխիի լեռնանցքով (3341 մ) դեպի Աբուդելաուրիի երեք լճերը և իջնում Խևսուրեթիի Ռոշկա գյուղ։ Լեռնանցքում ձյունը սովորաբար մնում է մինչև հուլիս։

Սվանեթի՝ Մեստիա-Ուշգուլի, Կորուլդի և Չալաադի

Մեստիա-Ուշգուլին համարվում է Վրաստանի ամենահայտնի բազմօրյա երթուղին, և ճանապարհին գիշերում են Ժաբեշի, Ադիշի և Իպրալի գյուղերում։ Առաջին և վերջին օրերը հեշտ են, իսկ երկրորդ և երրորդ օրերին վերելքը հասնում է գրեթե 900 մետրի։ Երթուղու ամենաբարձր կետը Չխունդերի լեռնանցքն է՝ 2655 մ։

Վրան պետք չէ, քանի որ յուրաքանչյուր գյուղում կան հյուրատներ ընթրիքով և նախաճաշով, թեև հուլիսին և օգոստոսին տեղերը նախապես են ամրագրում։ Ադիշիից հետո արահետը գետ է հատում։ Գետն անցնում են առավոտյան, երբ ջուրը դեռ ցածր է, իսկ սեզոնին տեղացիները մարդկանց ձիով են անցկացնում՝ 20-25 լարիով մեկ անձից։

Մեստիայից կարելի է ոտքով բարձրանալ Կորուլդիի լճեր, որոնք մոտ 2740 մ բարձրության վրա են, բայց վերելքը կտրուկ է՝ գրեթե 1460 մ։ Ուստի շատերն առաջին հատվածը մինչև խաչով դիտակետն անցնում են տաքսիով։ Չալաադիի սառցադաշտ գնալիս տաքսին հասցնում է մինչև կախովի կամուրջը, որտեղից ճանապարհը գրեթե հարթ է։

Սառցադաշտ կարելի է հասնել նաև ուղիղ Մեստիայից, բայց այդ հատվածն ամենահաճելին չէ։ Հովտում հիդրոէլեկտրակայան են կառուցում, և ճանապարհով բեռնատարներ են երթևեկում։

Թուշեթի և Խևսուրեթի՝ Օմալո և արշավ դեպի Շատիլի

Թուշեթի կարելի է հասնել միայն 4x4 մեքենայով՝ Աբանոյի լեռնանցքով, և տարվա մեծ մասը ճանապարհը փակ է։ Արշավների գլխավոր հենակետը Օմալո գյուղն է, իսկ Թուշեթիի ազգային պարկում կա 11 նշագծված երթուղի՝ 1-6 օր տևողությամբ։

Առաջին օրվա համար լավ տարբերակ է Օմալոյից Շենակոյով մինչև Դիկլո քայլելը, իսկ հետ կարելի է մեքենայով վերադառնալ։ Շենակոյի մոտ լանջերին հոտեր են արածում, որոնց հսկում են չար գամփռներ, ուստի արշավականները դրանց հեռվից են շրջանցում։

Շատիլի տանող արշավի ամենադժվար հատվածը Ացունտայի լեռնանցքն է, որը 3400 մ-ից բարձր է։ Սահմանապահներն արշավականներին լեռնանցք են թողնում միայն ձյունը հալվելուց հետո, և 2025 ու 2026 թվականներին արահետը բացվեց միայն հուլիսին։

Երթուղին անցնում է Ռուսաստանի հետ սահմանի երկայնքով, և բոլորը գրանցվում են Գիրևի գյուղի սահմանային կետում, ինչը մոտ մեկ ժամ է տևում։ Հետո թույլտվությունը ցույց եք տալիս հաջորդ կետերում՝ մինչև Շատիլիից առաջ գտնվող Մուցո ամրոցը։ Եթե ամռան սկզբին եք գնում, նախապես զանգահարեք Թուշեթիի ազգային պարկի վարչություն՝ 577 10 18 92։

Լագոդեխի՝ ջրվեժներ և Սև լիճ

Կախեթիի արևելքում գտնվող Լագոդեխիի արգելոցը հիմնադրվել է 1912 թվականին և Վրաստանում ամենահինն է։ Ալպյան մարգագետինների փոխարեն այստեղ խիտ անտառ է, և արահետները բաց են գրեթե ամբողջ տարին։

Ամենահայտնի մեկօրյա երթուղին տանում է Նինոսխևիի ջրվեժ, որի բարձրությունը մոտ 40 մ է։ Ճանապարհ ընկնելուց առաջ բոլորը գրանցվում են արգելոցի այցելուների կենտրոնում՝ Լագոդեխիում, Վաշլովանիի փողոց 197 հասցեում։ Սև լիճ տանող եռօրյա երթուղու համար, որտեղ գիշերում են 16 մահճակալով ապաստարանում, պետք է նաև անձնագրի պատճեն։

Բորժոմի-Խարագաուլի՝ արահետներ հանգստավայրից

Բորժոմի-Խարագաուլիի ազգային պարկը սկսվում է հենց Բորժոմի հանգստավայրում, որը Թբիլիսիից մարշրուտկայով 2-2,5 ժամվա ճանապարհ է։ Պարկում կա 12 նշագծված արահետ, և ցանկացած արահետ դուրս գալուց առաջ պետք է գրանցվել պարկի այցելուների կենտրոնում՝ Բորժոմի, Մեսխեթիի փողոց 23 հասցեում։

Կենտրոնն աշխատում է աշխատանքային օրերին 9:00-ից 18:00, իսկ հանգստյան օրերին՝ մինչև 16:00։

Առաջին անգամվա համար հարմար են այցելուների կենտրոնից սկսվող 3 կմ-անոց տեղեկատվական արահետը կամ Լիկանիի հովտով շրջանաձև երթուղին։ Լիկանիից Կվաբիսխևիի ապաստարան տանող № 6 արահետը 13 կմ է, և դրան մոտ 6 ժամ է պետք։ Գիշերակացով արշավի համար կա 43 կմ երկարությամբ Նիկոլայ Ռոմանովի արահետը, որն անցնում են 3 օրում։

Երթուղիները քարտեզի վրա

Մեքենայի նշանով երթուղիները ցույց են տալիս ճանապարհը Թբիլիսիից, Քութայիսիից կամ Զուգդիդիից մինչև արահետի սկիզբ, իսկ քայլող մարդու նշանով երթուղիները՝ բուն արահետը։ Մարշրուտկաների և վարորդով 4x4 մեքենաների ճանապարհը քարտեզում չի գծվում։

Մեկօրյա արշավներ Թբիլիսիից

Թբիլիսիում ապրողները կարող են լեռներ գնալ ընդամենը մեկ օրով։ Ամենամոտը, իհարկե, քաղաքամերձ արահետներն են։ Օրինակ՝ Կոջորիից Կիկեթի տանող արահետը մոտ 7 կմ է՝ գրեթե առանց վերելքի, իսկ կենտրոնից ավտոբուսը Կոջորի է հասնում 30 րոպեում։

Թբիլիսիի ազգային պարկում Սագուրամոյի լեռնաշղթայով արշավն ավելի դժվար է։ Գնալ-գալը 11 կմ է, և ճանապարհին կանցկացնեք 4-5 ժամ։ Հասարակական տրանսպորտ այնտեղ չկա, ուստի հասնում են մեքենայով կամ տաքսիով, որն արժե մոտ 30-40 լարի։

Ստեփանծմինդան, Բորժոմին և Լագոդեխին Թբիլիսիից մեքենայով մոտ երկուսուկես ժամ հեռու են։ Ուստի մեկ օրում կարելի է բարձրանալ Գերգեթիի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի, քայլել Տրուսոյի հովտի մի մասով, հասնել Նինոսխևիի ջրվեժ կամ շրջանաձև երթուղով անցնել Լիկանիի հովտով և երեկոյան տուն վերադառնալ։

Մարշրուտկայով Ղազբեգի հասնելը տևում է 3-3,5 ժամ մեկ ուղղությամբ, այնպես որ մեկ օրում կհասցնեք միայն մինչև Գերգեթիի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի բարձրանալ և Թբիլիսի վերադառնալ։

Ինչպես հասնել արահետների սկիզբ

Ղազբեգի և Բորժոմի մարշրուտկաները մեկնում են Դիդուբեի ավտոկայանից, և մինչև Ստեփանծմինդա տոմսն արժե 20 լարի, իսկ մինչև Բորժոմի՝ 15 լարի։ Գրեթե բոլոր միջքաղաքային մարշրուտկաները Վրաստանում աշխատում են նույն կերպ։ Վճարում եք կանխիկ, և ավելի լավ է ավտոկայան գալ մեկնումից կես ժամ առաջ։

Մեստիա ամենաարագը կարելի է հասնել ինքնաթիռով՝ Թբիլիսիի մոտ գտնվող Նատախտարիի օդանավակայանից։ Տոմսն արժե 90 լարի, թռիչքը տևում է մոտ 40 րոպե, բայց տեղերը քիչ են, և վատ եղանակին չվերթները չեղարկվում են։

Ցամաքով նախ գնացքով գնում են Զուգդիդի, իսկ այնտեղից մարշրուտկայով՝ 30-40 լարիով։ Քութայիսիից առավոտյան ուղիղ մարշրուտկա է մեկնում Մեստիա, և տոմսն արժե 40 լարի։

Թուշեթի մարշրուտկաներ չեն գնում, ուստի նախ պետք է հասնել Կախեթիի Քվեմո Ալվանի գյուղ։ Օրթաճալայի ավտոկայանից մարշրուտկան արժե 15 լարի և ճանապարհին է լինում մոտ երկուսուկես ժամ։

Այնտեղից Օմալո գնում են 4x4 մեքենաներով, որոնք ուղևորներ են հավաքում, և ճանապարհը տևում է մոտ 4 ժամ։ Մեկ տեղն արժե 100-120 լարի, իսկ ամբողջ մեքենան՝ 500-650 լարի։

Լեռներ ինքնուրույն մեքենայով գնալը հարմար է, բայց Վրաստանում մեքենայի վարձույթի պայմանագրերը սովորաբար արգելում են մեկնել Թուշեթի, Շատիլի, Տրուսո և Ջուտա, նույնիսկ 4x4 մեքենայով։ Թուշեթիում շատերը սեփական մեքենայով էլ տեղացի վարորդ են վարձում, քանի որ ճանապարհը նեղ է ու չասֆալտապատ, և մինչև լեռնանցքն ամբողջ ճանապարհին կողքով անդունդ է ձգվում։

Դիդուբեից Շատիլի մարշրուտկան գնում է շաբաթը մեկ-երկու անգամ, ուստի Թուշեթիից Շատիլի արշավն ավարտելուց հետո վերադարձի տեղը լավ է նախապես ամրագրել հյուրատան տանտիրոջ միջոցով։

Կացարան, գիդեր, ձիեր և գներ

Լեռներում հիմնականում գիշերում են ընտանեկան հյուրատներում։ 2026 թվականի օգոստոսին Վրաստանում հյուրատան սենյակը միջինում արժեր 134 լարի մեկ գիշերվա համար, իսկ Թուշեթիում ընթրիքով և նախաճաշով գիշերակացը մեկ անձի համար մոտ 100-120 լարի է։

Էժան հյուրատներ ընտրելու դեպքում ամբողջ Մեստիա-Ուշգուլի արշավն արժե մոտ 450 լարի, ներառյալ երեք գիշերն ընթրիքով և նախաճաշով, գետանցումը և տաքսին դեպի Մեստիա։ Թուշեթիում և Խևսուրեթիում բանկոմատներ չկան, իսկ գյուղերում քարտ հազվադեպ են ընդունում, ուստի կանխիկը պաշարով վերցրեք։

Լագոդեխիի, Բորժոմի-Խարագաուլիի և Թուշեթիի ազգային պարկերում վճարում եք միայն ծառայությունների համար, իսկ արահետներով քայլելն անվճար է։ Վրաստանի պահպանվող տարածքների գործակալության սահմանած սակագներն այսպիսին են.

• Ճամբարում վրանի տեղն արժե 5 լարի մեկ անձի համար
• Ապաստարանում գիշերն արժե 10 լարի Թուշեթիում և 30 լարի Լագոդեխիում ու Բորժոմիում
• Վրանի վարձույթն արժե 10-20 լարի օրական
• Լագոդեխիում ձին արժե 70 լարի, իսկ լեռներ բարձրանալու համար՝ 100 լարի

Հայտնի երթուղիներում գիդ պետք չէ, քանի որ Ուշգուլի, Գերգեթիի սառցադաշտ և Ջուտայի շրջակայք տանող արահետները լավ տրորված են և նշագծված։ Գիդ կամ ձիապան կարելի է գտնել հյուրատան տանտիրոջ կամ պարկի այցելուների կենտրոնի միջոցով։ Թուշեթիում ձին ձիապանի հետ արժե մոտ 200 լարի օրական։

Անվտանգություն՝ շներ, արջեր, եղանակ և սահմանապահներ

Վրաստանում անվտանգության իրավիճակը ընդհանուր առմամբ լավ է, և հայտնի արահետներում էլ հանգիստ է։ Սեզոնին այնտեղ շատ մարդ է քայլում, իսկ Մեստիա-Ուշգուլի երթուղու մեծ մասում բջջային կապ կա։ Լեռներում հիմնական վտանգները եղանակն են, գետերը և հովվական շները։

Գամփռները հոտերը պաշտպանում են գայլերից և արջերից և արշավականին գիշատչից միանգամից չեն տարբերում։ Եթե շունը վազում է ձեր կողմը, կանգնեք, մի՛ փախեք և սպասեք, մինչև հովիվը ետ կանչի այն։ Բարձր ձայնը և արշավային ձողերն օգնում են շանը հեռու պահել։

Վրաստանում կատաղություն հանդիպում է, և 2025 թվականին հաստատվել է 5 դեպք։ Ուստի ցանկացած խայթոցից հետո նույն օրը գնում են կլինիկա՝ պատվաստվելու։

Լեռներում արջեր կան, բայց նրանք խուսափում են մարդկանցից։ Արահետներին նրանց հետքեր հանդիպում են, սակայն իրական հանդիպումները հազվադեպ են։ Մեստիա-Ուշգուլիի կամ Օմալո-Շատիլիի նման մարդաշատ երթուղիներում արջի հանդիպելու հավանականությունը գրեթե զրո է, իսկ ճամբարում գիշերը ոչ ոք ուտելիքը դրսում չի թողնում։

Լեռներում եղանակը կարող է փոխվել մեկ ժամում, և կարկուտով ամպրոպները երբեմն շատ կատաղի են լինում։ Դուրս եկեք վաղ, որպեսզի լեռնանցքն անցնեք մինչև կեսօր, և հետ դարձեք, եթե երկինքը մթնում է։ Սառցադաշտերից սնվող գետերը երեկոյան կողմ վարարում են, ուստի գետանցումներն անում են առավոտյան։

Ուժեղ անձրևներից հետո լեռներում սելավներ են իջնում, և արշավականների համար սա հիմնական բնական վտանգն է։ 2023 թվականի օգոստոսին Շովի հանգստավայրում սելավը 33 մարդու կյանք խլեց։ Եթե տեղատարափ անձրև է սպասվում, խելամիտ է ընտրել անտառային երթուղի կամ մեկ օր հանգստանալ։

Կիրճերում բջջային կապը հաճախ անհետանում է, ուստի նախապես ներբեռնեք օֆլայն քարտեզ և հյուրատան տանտիրոջն ասեք, թե ուր եք գնում և երբ եք վերադառնալու։ Արշավականներին գրանցում են միայն պարկերի այցելուների կենտրոններն ու սահմանապահները, այնպես որ ձեր երթուղու մասին պետք է ինքներդ ինչ-որ մեկին տեղեկացնեք։

Եթե վնասվածք եք ստացել կամ մոլորվել եք, զանգահարեք 112։ Զանգն անվճար է և աշխատում է նույնիսկ առանց SIM քարտի։ Անվճար 112Georgia հավելվածը զանգի պահին ուղարկում է ձեր կոորդինատները, առանց բջջային ինտերնետի անցնում է SMS-ի և ունի օպերատորի հետ չատ ու SOS կոճակ։

Որոշ երթուղիներ անցնում են սահմանային գոտով, և այնտեղ թույլտվություն է պետք։ Տրուսոյի հովտում այն տալիս են անձնագրով՝ Զակագորի ամրոցի մոտ գտնվող կետում, իսկ Թուշեթիում գրանցվում են Գիրևիի կետում։

Սահմանի մոտ գտնվող այլ վայրերի համար դիմումը երթուղու նկարագրությամբ և անձնագրերի պատճեններով ուղարկում են Վրաստանի սահմանային ոստիկանությանը՝ bpol@mia.gov.ge հասցեով, կամ հանձնում են Թբիլիսիի գրասենյակ՝ Կանդելակիի փողոց 12։

Արշավից առաջ ստուգեք, որ ձեր ճանապարհորդական ապահովագրությունը Վրաստանի համար ծածկում է թրեքինգը և լեռներից էվակուացիան։ Երկիր մուտք գործելու համար նախատեսված 30 000 լարի ծածկույթով պոլիսը կազմվում է օրենքով պահանջվող նվազագույնով, և դրա սահմանաչափերը համեստ են։

Սկսնակների և երեխաներով ընտանիքների համար

Վրաստանում առաջին արշավի համար հարմար են այն երթուղիները, որտեղ բարձր լեռնանցքներ չկան և վրանում գիշերել պետք չէ.

• Ստեփանծմինդայից մինչև Գերգեթիի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցի 6 կմ է՝ 3-4 ժամվա ճանապարհ, որը երեխաներն էլ են հաղթահարում
• Կախովի կամրջից Չալաադիի սառցադաշտ գնալը տևում է 2-3 ժամ՝ գրեթե առանց վերելքի
• Բորժոմիի տեղեկատվական արահետը սկսվում է այցելուների կենտրոնից և ունի 3 կմ երկարություն
• Թբիլիսիի մերձակայքում Կոջորիից Կիկեթի արահետը 7 կմ է և հիմնականում վայրէջք է
• Թուշեթիում Օմալոյից Դիկլո 11 կմ է, և ճանապարհին կտրուկ վերելքներ չկան

Երեխաների հետ ավելի լավ է ընտրել այնպիսի երթուղիներ, որտեղից ցանկացած պահի կարելի է հետ դառնալ։ Մինչև Գերգեթիի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին ավտոճանապարհ էլ է տանում, իսկ Տրուսոյի հովտով մեղմ գրունտային ճանապարհ է ձգվում։ Ուստի պարտադիր չէ ամբողջ երթուղին անցնել, և երեխաների հետ կարելի է քայլել մի մասն ու վերադառնալ։

Մեստիա-Ուշգուլի արշավը դիմացկուն դեռահասներն էլ կհաղթահարեն, քանի որ ամեն երեկո նրանց սպասում են մահճակալ և տաք ընթրիք։

Ինչ վերցնել ձեզ հետ

• Հագեք կոշտ ներբանով արշավային կոշիկներ, քանի որ սպորտային կոշիկները սահում են քարաթափվածքների վրա
• Վերցրեք անջրանցիկ բաճկոն և տաք ֆլիս, քանի որ 3000 մ բարձրության վրա նույնիսկ օգոստոսին ցուրտ է
• Արշավային ձողերն օգնում են կտրուկ վայրէջքներին և շներին հեռու են պահում
• Մեկ մարդու համար վերցրեք 1,5-2 լիտր ջուր, քանի որ լեռնանցքներում աղբյուրներ չկան
• Վերցրեք բարձր SPF-ով արևապաշտպան քսուք, արևային ակնոց և գլխարկ
• Դեղատուփում թող լինեն կոշտուկների սպեղանի և ցավազրկող
• Վերցրեք կանխիկ լարի, քանի որ գյուղերում քարտ հազվադեպ են ընդունում
• Ներբեռնեք օֆլայն քարտեզ և վերցրեք արտաքին մարտկոց (power bank)

Կարճ ասած

• Սեզոնը բարձր լեռներում տևում է հունիսից սեպտեմբեր, իսկ Լագոդեխիի և Բորժոմիի անտառներում՝ ապրիլից նոյեմբեր
• Ամենահայտնի բազմօրյա արշավը Մեստիա-Ուշգուլին է, որը գյուղից գյուղ տևում է 4 օր
• Մեկօրյա արշավների համար ընտրում են Գերգեթիի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցին, Տրուսոն, Ջուտան և Նինոսխևիի ջրվեժը
• Սահմանային գոտում և ազգային պարկերում գրանցվելու համար անձնագիր է պետք
• Փրկարար ծառայության համարը 112 է, զանգն անվճար է և աշխատում է առանց SIM քարտի