Gürcüstanda biznes üçün mühasibat: müddətlər, bəyannamələr və hara müraciət etməli

Gürcüstanda biznes qeydiyyatdan keçəndən sonra praktiki suallar yaranır: hansı bəyannamələri verməli, nə qədər tez-tez və rs.ge kabinetində cavab tapmayanda şəxsən hara getməli. Bəyannamələrin siyahısı statusunuzdan asılıdır, onların çoxunu isə hər ay, hətta gəlir olmayan ayda da vermək lazımdır.

Mühasibat uçotunu əslində kim aparmalıdır

Tələblər biznesin miqyası ilə birlikdə artır. İllik gəliri 30 000 ₾ (≈ 12 000 $) həddini keçməyən və işçisi olmayan mikrobiznes mühasibat uçotu aparmağa borclu deyil, amma verdiyi və aldığı ilkin vergi sənədlərini saxlamalıdır.

MMC isə uçotu şirkətin ölçüsünə uyğun standartla aparır. Ən kiçik şirkətlər (IV kateqoriya) sadələşdirilmiş SARAS qaydalarını tətbiq edir, qalanları isə kiçik və orta müəssisələr üçün MHBS (IFRS for SMEs) və ya tam MHBS ilə işləyir.

Mühasibat uçotu haqqında qanun fərdi sahibkara yalnız biznes ən kiçik ölçü kateqoriyasından çıxanda şamil olunur. Adi fərdi sahibkar, o cümlədən kiçik biznes statusu olan sahibkar, bəyannamə üçün sadəcə gəlir və xərclərini qeyd edir, maliyyə hesabatı isə vermir.

Qanun ştatda mühasib saxlamağı heç vaxt tələb etmir. Praktikada isə bir neçə aydan çox işləyən demək olar ki, hər kəs sonda yerli mühasib və ya autsorsinq şirkəti tutur, çünki hesabat qaydalarını təkbaşına başa düşmək həqiqətən çətindir.

ƏDV: dövriyyədən asılı olmayaraq hər ay

ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyatdan keçdikdən sonra bəyannaməni hər ay, növbəti ayın 15-dək verirsiniz, həmin ay dövriyyə olmasa belə. Bəyannamə rs.ge kabinetində təqdim olunur, ayrıca kağız blank lazım deyil.

Ayın 15-i istirahət və ya bayram gününə düşərsə, son tarix növbəti iş gününə keçir. İstənilən bəyannaməni, o cümlədən ƏDV bəyannaməsini 2 aya qədər gecikdirsəniz, orada göstərilən verginin 5%-i, daha uzun gecikmədə isə 10%-i həcmində cərimə yazılır. Bəyannamədə vergi sıfırdırsa, bu cərimə tətbiq edilmir.

Müddətdən sonra ödənilən vergiyə gündə 0,05% faiz hesablanır. Bəyannamədə vergini azaldıb göstərməyə görə cərimə çatışmayan məbləğin 10%-indən 50%-inə qədərdir və fərqin nə qədər böyük olmasından asılıdır.

Kiçik biznes statusu: bəyannamə burada da aylıqdır

Kiçik biznes statusu ilə illik dövriyyə 500 000 ₾ (≈ 192 000 $) həddinədək olanda ondan 1% ödəyirsiniz və hər ay dövriyyə bəyannaməsi verirsiniz. Bu bəyannamə də növbəti ayın 15-dək təqdim olunur. Dövriyyə 500 000 ₾ həddini keçdiyi aydan ilin sonunadək dərəcə 3% olur.

Bu qayda ƏDV-dən ayrıdır. ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyatda olmayan fərdi sahibkar da dövriyyə bəyannaməsini hər ay verir, müştərilərdən bircə ödəniş də gəlməyən ayda belə.

Kiçik biznes statusu Gürcüstanda fərdi sahibkar qeydiyyatına daxil deyil, onun üçün rs.ge saytında ayrıca müraciət edirsiniz.

MMC: vergi təqvimə görə yox, mənfəət bölüşdürüləndə yaranır

MMC başqa cür işləyir. Gürcüstanın tətbiq etdiyi Estoniya modelinə görə mənfəət vergisi şirkətin sadəcə mövcud olmasından yox, mənfəətin faktiki bölüşdürülməsindən yaranır. Dərəcə 15%-dir və eyni vergi biznesə aid olmayan xərclərə, pulsuz verilən mal və xidmətlərə, həmçinin limiti aşan təmsilçilik xərclərinə də tətbiq olunur.

Vergi Məcəlləsi mənfəət vergisi bəyannaməsini hər ay, növbəti ayın 15-dək verməyi tələb edir, bölüşdürmə olmayan ayda isə büdcəyə ödəniləcək məbləğ yaranmır. MMC fiziki şəxsə dividend ödəyəndə ödəmə mənbəyində 5% vergi də tutur və onu həmin tarixədək büdcəyə köçürür.

Şirkət ƏDV ödəyicisi kimi qeydiyyatdadırsa, ƏDV bəyannaməsini yenə də hər ay ayrıca verir. Bu ritm Gürcüstanda MMC qeydiyyatı anından başlayır və həmin mərhələdə nə qədər kapital qoyulmasından asılı deyil.

Əmək haqqı: hər ay vergi tutulması və pensiya ayırmaları

İşçisi olan istənilən biznes vergi agenti olur. O, Gürcüstanda maaşlardan 20% sabit dərəcə ilə gəlir vergisi tutur və onu maaş verildiyi gün büdcəyə köçürür. Bəyannaməni isə digər aylıq hesabatlar kimi növbəti ayın 15-dək təqdim edir.

Bundan əlavə, məcburi pensiya sistemi işləyir. İşçi vergilər çıxılmamış maaşın 2%-ini ödəyir və bu məbləğ onun qazancından tutulur, işəgötürən isə hesablanmış maaşın üstünə ayrıca daha 2% köçürür. Bu, heç kimin maaşından tutulmayan real xərcdir və onu xərcləri planlaşdıranda nəzərə almağı unutmaq asandır. 2026-cı il 15 oktyabr tarixindən pensiya ayırmasını ödəməyən işəgötürənə 300 ₾ cərimə tətbiq olunur.

Dövlət də pilləli şkala ilə öz payını əlavə edir: illik maaş 24 000 ₾ həddinədək olanda 2%, 24 000 ilə 60 000 ₾ arasında 1%, bundan yuxarı isə dövlət heç nə əlavə etmir. Gürcüstanda daimi yaşayış icazəsi olmayan əcnəbi işçilər pensiya sistemindən tam kənarda qalır. Ona görə onların maaşından yalnız 20% gəlir vergisi tutulur, vergi rezidentliyi isə burada heç bir rol oynamır.

Hesabatı ildə bir dəfə verənlər üçün illik bəyannamə

Kiçik biznes statusu olmayan və mənfəətdən 20% ödəyən fərdi sahibkarlar, həmçinin vergi ödəməyən (dərəcə 0%), amma hesabat verməli olan mikrobizneslər növbəti il martın 31-dək rs.ge kabineti vasitəsilə illik gəlir vergisi bəyannaməsini təqdim edir. Yeni başlayanlar onu tez-tez aylıq ƏDV və ya kiçik biznes bəyannamələri ilə qarışdırır, halbuki bunlar hesabat tezliyi fərqli olan ayrı rejimlərdir.

20% dərəcə ilə işləyən fərdi sahibkar il ərzində avans ödənişləri də edir. O, mayın 15-dək, iyulun 15-dək, sentyabrın 15-dək və dekabrın 15-dək hər dəfə ötən ilin vergisinin 25%-ini ödəyir. Ötən il vergiyə cəlb olunan gəlir olmayıbsa, avans ödənilmir.

Maliyyə hesabatları: vergiyə aid olmayan ayrıca öhdəlik

Vergi bəyannamələrindən əlavə, MMC illik maliyyə hesabatlarını vergi orqanına yox, SARAS-a (Mühasibat Uçotu, Hesabatlılıq və Auditə Nəzarət Xidməti) reportal.ge portalı vasitəsilə təqdim etməlidir. Onları hesabat ilindən sonrakı il oktyabrın 1-dək göndərmək lazımdır. Tələb olunan format (sadələşdirilmiş, kiçik və orta müəssisələr üçün MHBS və ya tam MHBS) şirkətin ölçüsündən asılıdır.

Bu sənədlər rs.ge üzərindən keçmir, ona görə yalnız vergi müddətlərini izləyirsinizsə, onları unutmaq asandır.

Şəxsən hara müraciət etməli

Demək olar ki, hər şey rs.ge kabinetində həll olunur. Qeyri-adi hallar üçün isə Gəlirlər Xidmətinin Tbilisidə xidmət mərkəzi, qaynar xətti və e-poçt ünvanı var:

• Tbilisi xidmət mərkəzi: D. Saracişvili küçəsi 1, bazar ertəsindən cüməyədək, 9:00-18:00
• Qaynar xətt: 2 299 299, xarici SIM-kartdan zəng edəndə +995 32 2 299 299
• E-poçt: info@rs.ge
• Baş ofis: V. Qorqasali küçəsi 16